Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
I etap: Prace na podobraziu
W połowie czerwca 2010 roku wykonano szczegółowe badania, dzięki którym wstępnie określono stopień degradacji materiałów organicznych i stan mikrobiologiczny obrazu.
W dniach 6–13 lipca Bitwa pod Grunwaldem, po zaklejeniu lica bibułą zabezpieczającą, została zdjęta ze ściany i położona na specjalnie w tym celu zbudowanym drewnianym podeście. Następnie zdemontowano ramę i usunięto metalowy blejtram. W kolejnej fazie prac usunięto zespolone z oryginałem masą woskowo-żywiczną płótno dublujące, które wzmacniało obraz w latach 1948–2010. 22 listopada 2010 roku zainstalowano przenośne pochłaniacze par rozpuszczalników, co umożliwiło realizację następnego etapu prac. Po mechanicznym i chemicznym usunięciu resztek masy dublującej oraz zlikwidowaniu dawnych reperacji uszkodzeń płótna wykonano impregnację. W czasie dalszych prac zreperowano ponowne uszkodzenia mechaniczne płótna (rozdarcia i ubytki). W 2011 roku wykonano nowy dublaż przy zastosowaniu techniki wykorzystującej żywice syntetyczne (Beva-Film, Beva 371). Wybór ten podyktowany był m.in. większą niż w przypadku masy woskowo-żywicznej siłą klejenia, mniejszym ciężarem spoiwa łączącego oba płótna i jego dużo większą elastycznością
Obrócenie Bitwy pod Grunwaldem warstwą malarską do góry nastąpiło we wrześniu 2011 roku. W wyniku wypreparowania i wyrównania zniekształconych krawędzi obrazu powierzchnia płótna powiększyła się o 0,7 m2 (w wysokości o 4 cm, w szerokości o 3 cm). Pierwszy etap prac trwał 284 dni. W tym czasie konserwatorzy zużyli 2500 ostrzy skalpeli chirurgicznych oraz ok. 1501 różnych rozpuszczalników.
II etap: Prace na warstwie malarskiej
W październiku 2011 roku rozpoczął się drugi etap konserwacji, w czasie którego m.in. oczyszczono warstwę malarską. Przystępując do prac na licu, usunięto bibułkę japońską, zabezpieczającą i chroniącą je przed najdrobniejszymi wykruszeniami. Wykonano niezbędne badania fizykochemiczne identyfikujące spoiwa pierwotnie i wtórnie użyte w obrazie. Usunięto pochodzące z kilku wcześniejszych konserwacji wtórne werniksy, retusze oraz kity wypełniające ubytki warstwy malarskiej. Prace prowadzono dwutorowo: chemicznie — przy użyciu rozpuszczalników i mechanicznie — za pomocą skalpeli. Stare kity zastąpiono nowymi, wiernie naśladującymi fakturę warstwy malarskiej. Przed przystąpieniem do retuszu obraz zawerniksowano. Krosno obrazu wymieniono na nowe aluminiowe i samonaprężające, zapewniające obrazowi równomierny naciąg. Specjalny stelaż stanowi konstrukcję nośną zarówno obrazu, jak i ciężkiej drewnianej ramy. Konstrukcja i krosno zostały zaprojektowane przez Henryka Arendarskiego. 30 marca 2012 roku Bitwę pod Grunwaldem ponownie zainstalowano na specjalnej konstrukcji w ścianie Sali Matejkowskiej MNW. Końcowym etapem prac konserwatorskich było wykonanie nowych retuszy i ich zawerniksowanie.
To największe w zbiorach MNW dzieło konserwował zespół Pracowni Konserwacji Malarstwa na Płótnie: Dorota Pliś (kierownik pracowni), Katarzyna Jastrzębska, Barbara Kurzyk-Soudah, Anna Lewandowska, Piotr Lisowski, Małgorzata Pawłowska, Magdalena Wesołowska oraz konserwatorzy z zewnątrz: Barbara Drobińska-Sowula, Ksenia Zdzieszyńska-Demolin i Zofia Datko. Nadzór nad całością prac sprawowała Dorota Ignatowicz-Woźniakowska — Główny Konserwator MNW.
Po ukończonej konserwacji przystąpiono do oprawienia obrazu w nową ramę projektu Grzegorza Janczarskiego. Elementy szkieletowej konstrukcji wykonano w firmie Stanisława Marchewki „Marchewka”. Profile drewniane zostały zrobione w stolarni Muzeum Narodowego, pod kierownictwem Wiesława Anuszewskiego. Wszystkie złocenia i drobną sztukaterię ramy wykonał zespół pozłotników Pracowni Konserwacji Rzeźby i Malarstwa na Drewnie pod kierunkiem Agnieszki Czubak: Anna Bielecka, Piotr Grochowski i Ewa Lechowska. Pozostałe elementy dekoracyjne wykonał zespół Pracowni Konserwacji Sztuki Starożytnej i Rzeźby Kamiennej pod kierunkiem Zbigniewa Godziejewskiego: Andrzej Karolczak, Joanna Lis, Ewa Radziejowska-Parandowska. Środkowa część ramy została obita jedwabiem współgrającym z kolorystyką obrazu.
Konserwacja obrazu zakończyła się 8 sierpnia 2012 roku, konferencja prasowa z udziałem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego i Prezesa PKO Banku Polskiego Zbigniewa Jagiełły odbyła się wraz z publiczną prezentacją Bitwy pod Grunwaldem 19 września 2012 roku. Wygląd dzieła nie zmienił się w sposób zasadniczy, różnica jest subtelna, natomiast barwy odzyskały głębię, wyrazistość i intensywność. Najważniejszym jednak osiągnięciem jest przedłużeni życia obrazu. Środki finansowe na konserwację obrazu zapewniło MKiDN oraz PKO Bank Polski, który sfinansował także stworzenie nowej ramy Bitwy pod Grunwaldem.
W listopadzie 2012 roku zakończyła się konserwacja odzyskanego po latach obrazu Aleksandra Gierymskiego Żydówka z pomarańczami. Przywracanie Pomarańczarce jej dawnej świetności trwało 14 miesięcy (dokładnie 440 dni) i zakończyło się pełnym sukcesem, choć nie brakowało bardzo trudnych momentów. Przeprowadzono prace konserwatorsko-restauratorskie oraz wykonano badania konserwatorskie, częściowo we współpracy z instytutami naukowymi (m.in. Uniwersytetem Warszawskim, Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych przy MNK w Krakowie).
Działania konserwatorskie w 2012 roku obejmowały kilkakrotną impregnację całości. Oczyszczono lico obrazu z wcześniejszych ingerencji konserwatorskich — bardzo rozległych przemalowań oraz wosków. Prace prowadzono zarówno mechanicznie, jak i chemicznie, na bardzo małych przestrzeniach, ze względu na wrażliwość warstwy malarskiej na działanie rozpuszczalników. Obraz został zdublowany na cienką tkaninę z włókna szklanego, mocną, nierozciągliwą, półprzezroczystą, co pozwala zobaczyć oryginalne płótno ze starym numerem inwentarzowym. Po założeniu dodatkowo cienkich pasów szyfonowych obraz został naciągnięty na aluminiowe krosno samonaprężające, zapewniające mu równomierny i stabilny naciąg. Założono kity wypełniające ubytki warstwy malarskiej oraz precyzyjnie opracowano ich powierzchnię, dopasowując ją do otaczających faktur warstwy malarskiej. Następnie wykonano retusz naśladowczy i zakończono pracę, zakładając werniks końcowy. 5 grudnia obraz został zawieszony w Galerii Sztuki XIX Wieku, czyli w dawnej Galerii Malarstwa Polskiego, gdzie był prezentowany przed wojną.
Obraz Żydówka z pomarańczami to jedno z największych arcydzieł malarstwa polskiego. Został zrabowany prawdopodobnie w 1944 roku, po upadku powstania warszawskiego. Od tego momentu aż do roku 2010, kiedy to pojawił się na rynku antykwarycznym w północnych Niemczech, uchodził za zaginiony, a jego losy w tym okresie pozostają nieznane. Do Muzeum Narodowego w Warszawie Pomarańczarka powróciła 15 lipca 2011 roku dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przy wsparciu PZU.
Projekt realizowany w ramach dotacji celowej MKiDN na zadanie: Polskie ślady w Padwie i Veneto. Dotyczył wapiennej obudowy nagrobka Erazma Kretkowskiego, eksponowanego na dziedzińcu przyklasztornym zwanym Orto del Paradiso, oraz dwóch wieloelementowych monumentów nagrobnych Adama Żalińskiego i Mikołaja Ponętowskiego we wnętrzu bazyliki.
Nadzór konserwatorski z ramienia Muzeum Narodowego w Warszawie pełniła Ewa Radziejowska-Parandowska. Zakres jej czynności obejmował szczegółowe oględziny stanu zachowania wszystkich trzech obiektów i uzgodnienie zakresu badań laboratoryjnych, doboru metod i materiałów konserwatorskich, zatwierdzenie proponowanego przez wykonawcę programu prac oraz odbiór dokumentacji powykonawczej. Na podstawie przeprowadzonych przez nią studiów opracowano graficzny projekt rekonstrukcji nagrobka Erazma Kretkowskiego — opierając się na trójwymiarowych, specjalistycznych fotografiach, przygotowano plansze przedstawiające oryginalny wygląd pomnika, gdzie połączono brązowe popiersie i marmurową płytę epitafijną — eksponowane we wnętrzu bazyliki, z wirtualną rekonstrukcją uszkodzonych elementów wapiennej obudowy. Ostateczny odbiór prac zatwierdził Główny Konserwator MNW Dorota Ignatowicz-Woźniakowska. Prace konserwatorskie nagrobków przeprowadziła Elżbieta Barbara Lenart.
Realizacja projektu we współpracy z firmą Instal Warszawa (z wykorzystaniem środków unijnych).
A Projekt realizowany we współpracy z Conservation Partnership, Getty Museum, Los Angeles, USA. Pobyt konserwatora z Pracowni Konserwacji Rzeźby i Malarstwa na Drewnie MNW, w I kwartale 2012 roku.
Działalność pionu konserwatorskiego obejmuje przede wszystkim przeprowadzanie prac konserwatorskich w pełnym i częściowym zakresie oraz profilaktykę muzealną związaną ze środowiskiem (zagadnienia prawidłowego oświetlenia, temperatury, wilgotności względnej), a także udział w przygotowaniu wystaw i misjach archeologicznych. Zespół konserwatorów liczy 45 osób. Dział Konserwacji składa się z siedmiu specjalistycznych pracowni oraz Laboratorium.
Pracownicy Działu Konserwacji biorą udział w różnych projektach, m.in. Nocy Muzeów, Dniu Niepełnosprawnych oraz innych spotkaniach z publicznością. Opiekują się również praktykantami (w 2012 r. 17 studentów), prowadzą szkolenia, staże, wykłady (w 2012 roku 9 wykładów dla grup studenckich), dyplomy, a także konsultacje merytoryczne dla innych ośrodków muzealnych.
W 2012 roku ukończono prace konserwatorskie przy 669 obiektach. Zabezpieczającym zabiegom poddano 687 obiektów. Oprawiono 349 obiektów w passe-partout. Wykonano 6822 opinie konserwatorskie. W trakcie konserwacji znajduje się 119 obiektów. Poza tym 34 razy konwojowano obiekty na terenie kraju oraz 19 razy za granicę, a 140 razy nadzorowano pakowanie i rozpakowywanie wystaw.
Laboratorium, współpracując z pracowniami konserwatorskimi i działami merytorycznymi, wykonuje badania materiałowe, analizy mikrochemiczne, weryfikuje materiały stosowane do konserwacji oraz ustala właściwe warunki ekspozycji i przechowywania dzieł sztuki. Laboratorium prowadzi pełną analizę środowiska muzealnego, w aspekcie badań biologicznych i fizycznych.
W Laboratorium MNW wykonywane są badania, z których korzystają w trakcie swoich prac konserwatorzy zabytków, historycy sztuki, archeolodzy, muzealnicy, kolekcjonerzy.
Pracownicy Laboratorium korzystają z wiedzy wielu dyscyplin nauki, a zwłaszcza chemii, fizyki, biologii.
Odkryj cyfrowe zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie i poznaj tysiące dzieł sztuki — od malarstwa i rzeźby po grafikę, fotografię oraz rzemiosło artystyczne. Przeglądaj obiekty, twórców i kolekcje, poznając ich historię dzięki szczegółowym opisom oraz wysokiej jakości reprodukcjom. Odwiedź stronę i zobacz bogactwo zbiorów MNW z dowolnego miejsca i o każdej porze.
