Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
Kontynuacja współpracy obejmującej kwerendy naukowe związane z publikacją kolejnych tomów serii THE NEW HOLLSTEIN. To wielotomowe, ilustrowane kompendium obejmujące dzieła graficzne szkół niderlandzkiej, holenderskiej i flamandzkiej XV-XVIII wieku wydawane jest od roku 1949, początkowo w Amsterdamie, a następnie w Rotterdamie. Seria znana pod nazwiskiem swego twórcy, wybitnego znawcy grafiki dawnej, Friedricha Wilhelma Hollsteina (1888-1957), kontynuowana jest sukcesywnie przez międzynarodowe grono specjalistów zajmujących się wieloaspektowymi badaniami dawnych rycin (np. weryfikacją atrybucji, klasyfikacją stanów odbitek graficznych).
Udział w projekcie: Joanna Tomicka
Kontynuacja programu rozpoczętego w 2012 r. i finansowanego przez MKiDN ; wybór obiektów, ewentualne opracowanie gloss, współtworzenie projektu wystawy i publikacji.
Udział w projekcie: Joanna Sikorska
Samodzielne opracowanie słownika złotników, z uwzględnieniem zachowanych prac z cech złtniczych; praca na ukończeniu.
Udział w projekcie: Ryszard Bobrow, Zbiory Sztuki Zdobniczej
Samodzielne opracowanie słownika złotników, z uwzględnieniem zachowanych prac z cech złotniczych; praca na ukończeniu
Udział w projekcie: Ryszard Bobrow, Zbiory Sztuki Zdobniczej
Koncepcja i kierowanie projektem; współpraca z partnerami nawiązanie współpracy z badaczami w Europie Środkowej
Udział w projekcie: Piotr Rypson / Ośrodek Wzornictwa Przemysłowego MNW
Zbiory Sztuki Nowoczesnej
Koncepcja i kierowanie projektem; współpraca z partnerami hiszpańskimi; nawiązanie współpracy z badaczami w Polsce
Udział w projekcie: dr Piotr Rypson
Opracowanie pełnego katalogu ryunków artysty ze zbiorów polskich i zagranicznych: kwerendy w muzeach polskich; kwerendy archiwalne oraz biblioteczne.
Udział w projekcie: Anna Rudzińska, Zbiory Sztuki Polskiej do 1914 r.
Kompletna monografia artysty opublikowana jako katalog towarzyszący wystawie
Prace nad opracowaniem zachowanych obrazów Aleksandra Gierymskiego (ok. 130). Opracowanie kompletne i szczegółowe kalendarium życia i twórczości A. Gierymskiego. Przygotowanie stanu badań nad twórczością Aleksandra Gierymskiego i recepcji jego oeuvre XIX-wiecznej krytyce artystycznej.
Udział w projekcie: Ewa Micke-Broniarek, Zbiory Sztuki Polskiej do 1914 r.
Odtworzenie programu ikonograficznego i kształtu architektonicznego świątyni Totmesa III w Deir el-Bahari
(grant z Narodowego Centrum Nauki)
Publikacja świątyni Totmesa III; częściowa rekonstrukcja najcenniejszych fragmentów
Kierownik projektu: Monika Dolińska, Zbiory Sztuki Starozytnej i Wczesnochrześcijańskiej
Publikacja, Konferencja, wykład
Kierownik projektu, kierownik wykopalisk archeologicznych w Olbii (Ukraina): Alfred Twardecki, Zbiory Sztuki Starożytnej i Wczesnochrześcijańskiej
Więcej informacji nt. programu na stronie internetowej projektu.
2013–2017
Projekt realizowany przez wszystkie działy merytoryczne Muzeum oraz instytucje zewnętrzne.Problem koloru ma być bowiem rozpatrywany we wszystkich mediach i w szerokim aspekcie – zarówno od strony artystycznej, kulturowo-symbolicznej, jak i materialnej. Wyjaśniony ma być także fizyczny, optyczny i fizjologiczny aspekt koloru. Efektem końcowym będzie wystawa, na której pokazane zostaną dzieła sztuki wykonane z różnych materiałów i w różnych technikach: szkło, ceramika, emalie, wyroby metalowe, tkaniny, malarstwo, rysunki, grafiki, rzeźby, pochodzące z różnych kultur i czasów (kultura zachodnioeuropejska od czasów antycznych i kultura orientalna po Chiny i Japonię).
Do końca 2013 powstała koncepcja programu badawczego i wystawy; przeprowadzono wstępną kwerendę dotyczącą dzieł sztuki, które mają być eksponowane; wykonano konsultacje naukowe ze współpracownikami zewnętrznymi (fizykami, chemikami, fizjologami widzenia, neurologami, ewolucjonistami).
Kierownik projektu: dr Grażyna Bastek,
Współpraca: Ewa Orlińska-Mianowska, prof. dr hab. Antoni Ziemba, Michał Silski
2014–2018
Odtworzenie pełnego oeuvre artysty, badania nad techniką i technologią jego dzieł malarskich.
Kierownik projektu: Ewa Micke-Broniarek
Współpraca: Krystyna Znojewska-Prokop, Agnieszka Bagińska, Anna Lewandowska, Piotr Lisowski
maj 2014 – luty 2015
Celem badawczo-konserwatorskiego projektu było przeprowadzenie badań techniki i technologii wybranych obrazów Olgi Boznańskiej znajdujących się w zbiorach MNW, pogłębienie wiedzy o warsztacie malarskim artystki, a także wyjaśnienie pewnych aspektów twórczości przysparzających trudności konserwatorom podczas procesu konserwacji, jak odkształcające się podłoża tekturowe czy bardzo nierównomiernie pękająca warstwa malarska. Starano się również odpowiedzieć na pytania podstawowe, np. czy i w jaki sposób należy werniksować obrazy Boznańskiej.
Koordynator badań: Anna Lewandowska
Organizatorzy: Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Narodowe w Krakowie
Udział w projekcie: zespoły Pracowni Konserwacji Malarstwa na Płótnie, Pracowni Konserwacji Rzeźby i Malarstwa na Drewnie, Pracowni Konserwacji Obiektów na Papierze
Współpraca: Renata Higersberger, dr Piotr Kopszak, dr hab. Barbara Wagner (Wydział Chemii Uniwersytetu Warszawskiego), dr inż. Grażyna Żukowska (Wydział Chemii Politechniki Warszawskiej), dr Joanna Jędrzejczak-Młodziejewska (Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie), Iwona Pannenko
2012–2015
Badania i kwerendy wokół postaci Tadeusza Peipera związane z przygotowywaną wystawą oraz publikacją, które poświęcone będą jednej z najważniejszych postaci awangardy w Polsce. Prace dotyczą szczególnie hiszpańskiego okresu działalności artysty (1914–1920), madryckiego środowiska twórców polskich (W. Jahl, M. Paszkiewicz, J. Pankiewicz, J. W. Zawadowski), związków z ruchem ultraistycznym. Prowadzone są kwerendy w archiwach prywatnych i zbiorach publicznych oraz bibliotekach w Polsce, Hiszpanii, Francji, Chile oraz na Litwie.
Wystawa zostanie zaprezentowana w 2015 roku w MNW oraz w Real Academia de Bellas Artes de San Fernando w Madrycie.
Ekspozycjom towarzyszyć będzie publikacja naukowa w wersji polskiej i hiszpańskiej, zawierająca artykuły autorów z obydwu krajów.
Kierownictwo projektu: dr Piotr Rypson
Udział w projekcie: dr Juan Manuel Bonet (dyrektor Instytutu Cervantesa w Paryżu), Monika Poliwka, Inés Ruiz Artola, Tomasz Jeziorowski
Partner: Real Academia de Bellas Artes de San Fernando w Madrycie.
Koordynator badań: Marta Bienias
Wykonawca: Ewa Manikowska, Piotr Jamski
W 2017 roku Muzeum Narodowe w Warszawie zrealizowało zadanie Opracowanie historii powstania, funkcjonowania i rozpadu kolekcji Państwowych Zbiorów Sztuki. Etap pierwszy (04501/17/FPK/DDZ) ze środków pozyskanych z programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Badanie polskich strat wojennych.
W ramach zadania przeprowadzono kwerendy w zbiorach archiwalnych i bibliotecznych Warszawy, Moskwy, Petersburga, Krakowa i Poznania, które pozwoliły na odtworzenie historii powstania, funkcjonowania i rozpadu kolekcji fundacji im. Tabasz-Junosza Krosnowskich, działającej latach 1921–1939 przy Państwowych Zbiorach Sztuki na Zamku Królewskim w Warszawie.
W efekcie przeprowadzonych w ramach zadania badań powstało nie tylko pierwsze opracowanie historii kolekcji Stanisława Krosnowskiego, ale również sporządzone zostały listy obiektów fundacji im. Tabasz-Junosza Krosnowskich, które są pierwszą próbą ustalenia aktualnego stanu zachowania zbiorów fundacji. Przedmioty, których miejsca przechowywania nie udało się ustalić należy najprawdopodobniej uznać za straty wojenne. Wcześniej należy jednak przedstawić listy do weryfikacji kilku instytucjom muzealnym, do których po wojnie mogły one trafić (Muzeum Wojska Polskiego, Zamek Królewski na Wawelu, Muzeum Narodowe w Krakowie, Zamek Królewski w Warszawie, Muzeum Łazienki Królewskie, Muzeum Pałac w Wilanowie).
Krótka historia powstania, funkcjonowania i rozpadu zbiorów fundacji im. Tabasz-Junosza Krosnowskich oraz lista należących do nich obiektów wraz z obecnym miejscem ich przechowywania są dostępne w plikach do pobrania.
-----
Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
1994–2018
Kierownik projektu: dr Alfred Twardecki, Zbiory Sztuki Starożytnej i Wschodniochrześcijańskiej
2010–2016
Kierownik projektu: Piotr Kibort
2013–2019
Kierownik projektu: dr Grażyna Bastek
Współpraca: Ewa Orlińska-Mianowska, prof. dr hab. Antoni Ziemba
2014–2016
Kuratorzy: Katarzyna Mączewska, Krzysztof Załęski (zm. 2016)
2014–2021
Kierownik projektu: prof. dr hab. Antoni Ziemba
Współpraca: Małgorzata Kochanowska, Zofia Herman, Justyna Aniołek
2015–2017
Kierownik projektu: Piotr Borusowski
Współpraca: Aleksandra Janiszewska, prof. dr hab. Antoni Ziemba
2015–2018
Kierownik projektu: Kamila Braulińska (UW)
Koordynacja ze strony MNW: Dorota Ignatowicz-Woźniakowska
Współpraca naukowa: dr Monika Dolińska
2015
System elektronicznego planowania i dokumentowania prac konserwatorskich w zakresie prowadzonych prac badawczych i działań konserwatorskich oraz stworzenie analogowego i cyfrowego archiwum dokumentacji konserwatorskich.
Zespół: Maria Kurpik, Dorota Ignatowicz-Woźniakowska, Anna Bogdańska, Konrad Fedorczyk
2015–
Kierownik projektu: dr Łukasz Kownacki (Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku)
Współpraca: zespół konserwatorów MNW
2016–2017
Zwieńczeniem badań było otwarcie nowej stałej galerii MNW.
Zespół: Anna Demska, Anna Maga, Anna Frąckiewicz (zm. 2016), Kaja Muszyńska (od 2017)
2016–2018
W ramach projektu prowadzone są wykopaliska na stanowisku Olbia (Ukraina). Wyniki badań zostaną opublikowane (książki, artykuły, strona internetowa projektu, baza danych zabytków z wykopalisk).
Kierownik projektu: dr Alfred Twardecki
2016–2018
Celem projektu jest oprcowanie katalogu rozumowanego dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego wraz z raportem z badań technologiczno-konserwatorskich.
Organizatorzy: Muzeum Narodowe w Warszawie, Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, Muzeum Narodowe w Krakowie
Kierownik projektu: prof. dr hab. Jerzy Malinowski (Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata)
Kierownik projektu ze strony MNW: dr Piotr Rypson
Koordynator projektu w MNW: Aneta Błaszczyk-Biały
Współpraca: Anna Miller, Paulina Adamczyk, Samanta Popow, Wojciech Głowacki
Kireownik programu badań technologiczno-konserwatorskich w MNW: Dorota Pliś
Współpraca: Ksenia Demolin, Justyna Kwiatkowska, Magdalena Borkowska, Dorota Ignatowicz-Woźniakowska
2016–2020
Rezultatem projektu będzie pierwsza monograficzna wystawa artysty prezentująca twórczość malarską, rysunkową i graficzną oraz kolekcjonerstwo jego prac, a także znaczenie Norblina dla powstania „szkoły polskiej”. Wystawie towarzyszyć będzie katalog oraz konferencja naukowa.
Kierownik projektu: Kamilla Pijanowska
Współpraca: Paulina Adamczyk, Piotr P. Czyż, Dorota Dzik-Kruszelnicka, Dorota Ignatowicz-Woźniakowska, Piotr Kibort, Anna Lewandowska, Piotr Lisowski, Anna Mistewicz, Anna Rudzińska oraz dr Łukasz Kownacki (Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku)
2016–2020
Badania dotyczą zarówno biografii, jak i twórczości Bilińskiej z uwzględnieniem wszystkich dzieł istniejących i uznawanych za zaginione. Zwieńczeniem projektu będzie wystawa monograficzna i towarzyszący jej katalog.
Kierownictwo projektu: dr Agnieszka Bagińska, Renata Higersberger
2017
Rezultatem projektu była wystawa poświęcona Ignacemu Janowi Paderewskiemu oraz jego darowi dla MNW (ze szczególnym uwzględnieniem kolekcji sztuki dalekowschodniej), wraz z katalogiem.
Zespół: dr Magdalena Pinker, Joanna Bojarska-Cieślik, Joanna Popkowska, dr Anna Feliks
2017–2019
Projekt zwieńczy wystawa malarstwa polskiego okresu Młodej Polski w Göteborgs konstmuseum.
Kierownictwo projektu: Eva Nygårds, Kristoffer Arvidsson (Göteborgs konstmuseum), dr Agnieszka Bagińska (MNW)
2017–2019
Rezultatem projektu będzie wystawa w Musée du Louvre-Lens.
Kierownictwo projektu: Iwona Danielewicz (MNW), dr Agnieszka Rosales Rodríguez (UW), Luc Piralla-Heng Vong (Louvre-Lens)
2016–2019
Badania dotyczące sztuki polskiej 1900–1920 i reprezentacji I wojny światowej, walk o niepodległość, symboliki narodowej. Głównym założeniem jest konfrontacja przedstawień wydarzeń historycznych i politycznych w sztuce z przemianami tej sztuki w okresie odzyskiwania przez Polskę niepodległości. Efektem jest wystawa wraz z katalogiem.
Kierownik projektu: dr Piotr Rypson
2015–2019
Efektem badań będzie publikacja tomu „Corpus Vasorum Antiquorum, Poland vol. 14, Warsaw National Museum, ex'Gołuchów collection”.
Kierownictwo projektu: prof. Ewdoksja Papuci-Władyka (PAU), dr Alfred Twardecki
Organizatorzy: MNW, Polska Akademia Umiejętności
2015–2016
Celem projektu just opracowanie strategii i nowych procedur dotyczących akwizycji, przechowywania, konserwowania i dokumentowania dzieł audiowizualnych w założonej w MNW w 2013 roku Kolekcji Nowych Mediów.
Organizatorzy: MNW, Filmoteka Narodowa
opracowanie: Piotr Borusowski i Ewa Frąckowiak, Gabinet Rycin i Rysunków
Projekt obejmuje opracowanie i publikację ponad 300 rycin i rysunków ze zbioru Carla Sachsa (1858–1943) przechowywanych w MNW. Sachs był jednym z najważniejszych wrocławskich i niemieckich kolekcjonerów sztuki początku XX wieku. Należały do niego prace takich artystów jak Adolph Menzel, James Whistler, Max Klinger, Henri de Toulouse-Lautrec, Max Liebermann, Käthe Kollwitz. O randze artystycznej zbioru świadczyły nie tylko wysokiej klasy obrazy i rysunki, ale także stanowe, często unikatowe, odbitki rycin.
Rezultatem projektu będzie opublikowanie wyników badań nad tym wyjątkowym zespołem znajdującym się w Muzeum i zaprezentowanie go w kontekście całej kolekcji Sachsa, rozproszonej obecnie w publicznych i prywatnych kolekcjach na całym świecie.
Opracowanie: Justyna Guze, Gabinet Rycin i Rysunków
Muzealna kolekcja dawnych rysunków francuskich obejmuje ponad 800 prac wykonanych różnymi technikami (rysunki ołówkiem, kredkami, piórem i tuszem, lawowane, akwarele, pastele). Są wśród nich dzieła artystów najwyższej rangi – znakomicie reprezentowane jest zwłaszcza XVIII stulecie (np. François Boucher, Jean-Honoré Fragonard, Jean-Baptiste Greuze, Hubert Robert). Znaczny zespół stanowią także kopie z rysunków, obrazów i rycin sławnych artystów francuskich, które niegdyś miały inną niż obecnie rangę. Nowatorstwo przełomu XIX i XX wieku obrazują m.in. prace Camille’a Pissarra, Paula Signaca i Félixa Vallottona.
Istotnym elementem przygotowywanego katalogu zbiorów są badania proweniencyjne. Zbiór obejmuje bowiem rysunki pochodzące m.in. z kolekcji Izabeli z Czartoryskich Działyńskiej, Seweryna Smolikowskiego czy Jana Blocha. Ze zbiorów tego ostatniego pochodzi znakomita kolekcja XIX-wiecznych rysunków francuskich, których wspólnym mianownikiem jest humor i karykatura (są wśród nich prace mistrza wyobraźni Grandville’a, ale też znanych niegdyś, a zapominanych obecnie ilustratorów francuskiej prasy takich jak, André Grévin, François-Clément Sommier, Charles Tronsens).
Koordynator badań: Marta Bienias
Wykonawca: Ewa Manikowska
W Dziale Inwentarzy Muzeum Narodowego w Warszawie w latach 2018-2019 w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Badanie polskich strat wojennych realizowane było zadanie Kolekcja Potockich z Krzeszowic: rekonstrukcja i losy jednego z czołowych polskich zbiorów arystokratycznych (05471/18/FPK/DDZ).
W ramach zadania przeprowadzono kwerendy w zbiorach archiwalnych, bibliotecznych i muzealnych Warszawy (Muzeum Narodowe, Biblioteka Narodowa, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Akt Dawnych, Archiwum Państwowe Miasta Warszawy), Krakowa (Muzeum Narodowe, Zamek Królewski na Wawelu, Archiwum Narodowe, Biblioteka Jagiellońska), Wrocławia (Biblioteka Uniwersytecka, Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego), Katowic (Archiwum Państwowe), Gdańska (Biblioteka Polskiej Akademii Nauk, Archiwum Państwowe, Muzeum Narodowe), które pozwoliły na odtworzenie historii tego zbioru podczas wojny i w pierwszych latach powojennych.
Szczególną uwagę zwróciliśmy na źródła ikonograficzne oraz ich znaczenie dla badń proweniencyjnych polskich prywatnych kolekcji arystokratycznych. Ponieważ zbiory te zostały rozproszone w czasie II wojny swiatowej to zachowana dokumentacja rysunkowa bądź fotograficzna jest bezcennym źródłem do ich poznania. W ramach zadania przebadalismy w szczególności zbiory fotograficzne oraz korespondencję wybitnych historyków sztuki z przełomu XIX i XX wieku (Wilhelm von Bode, Bernard Berenson, Federico Zeri) oraz ważnych swiatowych instytucji, w któtrych prowadzone były w tym okresie badania nad dziejami europejskiej sztuki i kolekcjonerstwa (Kunsthistorisches Institut we Florencji, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, Kaiser Friedrich Museum w Berlinie). Dzięki tej kwerendzie udało się m.in. odnaleźć nieznane inwentarze polskich arystokratycznych kolekcji z drugiej połowy XIX wieku oraz nieznaną ikonografię zaginionych dziś obrazów z kolekcji Leona Pinińskiego, Potockich z Krzeszowic, Kazimierza Lubomirskiego.
Zadanie „Romantyczność 2022. Wilno–Warszawa–Paryż” realizowane przez zespół Muzealnego Centrum Edukacji Szkolnej otrzymało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach Programu „Kultura inspirująca”.
Romantyczność 2022. Wilno–Warszawa–Paryż / Romantizmas 2022. Vilnius-Varšuva-Paryžius / Romantisme 2022. Vilnius-Varsovie-Paris jest projektem edukacyjno-badawczym Muzeum Narodowego w Warszawie, który będzie realizowany w latach 2021–2022 w Polsce, we Francji i na Litwie. Inspiracją jest przypadającą na 2022 rok dwusetna rocznica wydania Ballad i romansów Adama Mickiewicza.
Rok 1822 symbolicznie rozpoczął epokę polskiego romantyzmu, kluczową dla polskiej kultury. Wpływy romantyzmu wychodzą daleko poza XIX wiek i nie da się bez niego zrozumieć współczesnej Polski.
Projekt polegać będzie na wspólnym opracowaniu, wraz z francuskimi i litewskimi instytucjami partnerskimi, programu i scenariuszy zajęć edukacyjno-dydaktycznych poświęconych artystycznemu dorobkowi polskiego romantyzmu. Wyniki zostaną zaprezentowane publiczności w siedzibach partnerów w Paryżu i Wilnie. Będą to wykłady, warsztaty i lekcje, stacjonarne oraz online.
Nadrzędnym celem jest promocja polskiej kultury i sztuki wśród zagranicznych odbiorców poprzez prezentację dorobku i twórczości polskich romantyków, zarówno literackiej, jak i plastycznej (szczególnie dzieł ze zbiorów MNW). Równie ważna jest międzyinstytucjonalna wymiana dobrych praktyk i wiedzy. W ośrodkach edukacyjnych i kulturalnych w Paryżu i Wilnie zespół Muzealnego Centrum Edukacji Szkolnej MNW zaprezentuje autorskie metody dydaktyczne, co umożliwi bezpośrednią wymianę doświadczeń z partnerami oraz rozwój współpracy w przyszłych wspólnych projektach.
Zespół Muzealnego Centrum Edukacji Szkolnej (MCES) w Muzeum Narodowym w Warszawie tworzą: Urszula Król (kustosz), Bożena Pysiewicz (kustosz) oraz Edyta Rubka-Kostyra (adiunkt). Misją MCES-u jest odpowiedź na potrzeby nauczycieli związane z realizacją programu szkolnego, wsparcie szkół w realizacji podstawy programowej z przedmiotów humanistycznych i artystycznych, z wykorzystaniem zbiorów i zasobów muzealnych oraz tekstów kultury. MCES jest otwarty na jak najszerszą współpracę z instytucjami muzealnymi, edukacyjnymi i naukowymi w Polsce i na świecie. Nowoczesne i angażujące metody dydaktyczne łączymy z procesem poznawania sztuki, opartym na poszukiwaniach, interpretacji i osobistym kontakcie z dziełami.
Współpraca: Muzeum Narodowe w Warszawie i Narodowy Instytut Dziedzictwa
Realizacja: Marcin Sabaciński (NID), Anna Mistewicz (MNW), Justyna Kwiatkowska (MNW), Anna Lewandowska (MNW), Marta Bienias (MNW), Mirosław Olbryś (MNW)
Projekt badawczy z zakresu konserwacji i inwentaryzacji jest inicjatywą podjętą wspólnie przez Narodowy Instytut Dziedzictwa i Muzeum Narodowe w Warszawie w 2020 roku. Głównym celem zadania jest zbadanie możliwości zastosowania mikrogranulek do znakowania zbiorów MNW, a w szerszym zasięgu wypracowanie skutecznej i bezpiecznej formy zapewnienia jednoznacznej identyfikacji muzealiów i zabytków, umożliwiającej m.in. weryfikację proweniencji zaginionych lub skradzionych obiektów, co będzie miało również znaczenie dla realizacji celów Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami na lata 2019-2022 w zakresie podniesienia bezpieczeństwa zasobu zabytkowego.
W ramach projektu dokonano wstępnej selekcji produktów dostępnych na rynku polskim i zagranicznym, rozpoznano możliwości ich wykorzystania w systemach znakowania, inwentaryzacji oraz zapewnienia bezpieczeństwa zabytkom w obiektach sakralnych oraz muzealiom w magazynie i na ekspozycji. W pierwszym etapie zbadano, czy wytypowane mikroznaczniki nadają się do zastosowań muzealnych, sprawdzono ich chemiczną obojętność z użyciem Oddy testu. Badania te pozwalają stwierdzić, czy mikroznaczniki wydzielają szkodliwe substancje, które mogłyby spowodować m.in. powstawanie korozji. Mikroznaczniki, które przeszły test Oddy, stały się przedmiotem dalszych konsultacji w kontekście ich nanoszenia i odczytu informacji w warunkach rzeczywistych.
Zespół projektu miał również niecodzienną okazję współpracy z przedstawicielami Komendy Wojewódzkiej Policji w Gorzowie Wielkopolskim, która w ramach rządowego programu „Razem bezpieczniej” oznakowała mikrocząsteczkami zabytki sakralne w województwie lubuskim. W maju 2021 r. zespół przeprowadził oględziny zabytków w kościele pw. Chrystusa Króla, kościele pw. Podwyższenia Krzyża Św. w Gorzowie Wielkopolskim, Muzeum Lubuskim oraz kościele pw. Matki Bożej Rokitniańskiej i Muzeum w Rokitnie. Dzięki temu konserwatorzy MNW mogli zweryfikować efekty metody zastosowanej ponad 10 lat temu oraz wpływ substancji, w której zawieszone są cząsteczki, na powierzchnię zabytków. W czerwcu 2021 r. Justyna Kwiatkowska (MNW) i Marcin Sabaciński (NID) zaprezentowali założenia i pierwsze wyniki badań przeprowadzonych w ramach projektu na konferencji towarzyszącej Walnemu Zebraniu Członków Polskiego Stowarzyszenia Inwentaryzatorów Muzealnych zorganizowanej we współpracy z pomorską Międzymuzealną Grupą ds. Digitalizacji DigiMuz pt. „Pomiędzy materialnym a wirtualnym – ewidencja i cyfryzacja zbiorów muzeum”.
W planach są także inne badania, mi.in. testy z użyciem metod starzeniowych, dalszy monitoring rynku oraz testy produktów, jak również zastosowanie wybranej metody i cząsteczek do oznakowania przedmiotów w ewidencji pomocniczej.
Projekt realizowany we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa.
Koordynacja:
dr n.med. Łukasz Kownacki – ze strony Europejskiego Centrum Zdrowia Otwock
Dorota Ignatowicz-Woźniakowska, Maria Kurpik – ze strony Muzeum Narodowego w Warszawie
Współczesna opieka konserwatorska w szeroko rozumianym znaczeniu opiera się o jak najlepsze możliwości rozpoznania dóbr kultury wykonanych w wielu technikach i technologiach. Osiągnięcie takiego celu jest możliwe poprzez najnowocześniejsze obrazowanie, przekładające się bezpośrednio na opracowanie jak najlepszej strategii prewencyjnej oraz konserwatorskiej, wykonywanej in situ przy obiektach. Tak prowadzone badania pozwalają na rozpoznanie dzieł zarówno od strony ich stanu zachowania a także warsztatu artystycznego twórcy. Badania rentgenowskie są tym bardziej cenne, że należą do działań nieinwazyjnych.
Muzeum Narodowe w Warszawie ma szczególne tradycje na polu obrazowania dzieł sztuki.
Na początku lat 30. XX badania RTG w Polsce rozwijały się równolegle do światowych osiągnięć. Pierwsze doświadczenia Profesora Bohdana Marconiego, który od 1922 roku związany był z MNW i jako pierwszy w Polsce w roku 1933 przeprowadził próby zdjęć RTG obrazów. Z jego inicjatywy Muzeum Narodowe w Warszawie zakupiło w 1937 r. pierwszy w Polsce aparat rentgenowski do badań dzieł sztuki. Już w 1938 roku prof. Marconi przeprowadził pierwsze na świecie próby zdjęć RTG płaszczyznowo-obrotowych, pod kątem badania obrazów malowanych dwustronnie.
Obecnie ogromny postęp technologiczny pozwala na osiągnięcie poziomu do niedawna będącego poza zasięgiem możliwości. Sześć lat temu została podjęta współpraca w zakresie obrazowania dzieł sztuki (zainicjowana przez Dorotę Ignatowicz-Woźniakowską), pomiędzy Muzeum Narodowym w Warszawie i Europejskim Centrum Zdrowia Otwock, która doprowadziła do udoskonalenia i istniejących i wypracowania nowych rozwiązań w zakresie badań RTG dzieł sztuki. ECZ Otwock dysponuje najnowocześniejszą aparaturą, pozwalającą na prowadzenie najbardziej zaawansowanych badań diagnostycznych dzieł sztuki, wykonywanych m.in. na wielorzędowym tomografie komputerowym Philips Brilliance iCT SP, angiografie i mammografie oraz w RTG stacjonarnym i mobilnym.
Zespół konserwatorski MNW we współpracy z historykami sztuki i archeologami prowadzi prace w ramach długofalowego projektu badawczego pod kierunkiem: dr n.med. Łukasza Kownackiego – dyrektora ds. diagnostyki obrazowej w Europejskim Centrum Zdrowia Otwock, a z ramienia MNW – Doroty Ignatowicz-Woźniakowskiej, Głównego Konserwatora, i Marii Kurpik, kierującej pracami w zakresie dokumentowania działań i opracowywania uzyskanych cyfrowych wizerunków. Poddano pracom badawczo-konserwatorskim dzieła wykonane w różnych technikach i technologiach. Opracowano model udostępniania uzyskanych obrazów w technologii HoloLens 3D.
Tomografia komputerowa jest metodą diagnostyczną pozwalającą na uzyskanie obrazów tomograficznych (przekrojów) badanego obiektu. Wykorzystuje projekcje obiektu wykonane z różnych kierunków do utworzenia obrazów przekrojowych (2D) i przestrzennych (3D).
Dotychczasowe wyniki wskazują na wagę oraz zasadność prowadzonych w ten sposób badań.
Potwierdzają liczne możliwości obrazowania 2D i 3D różnorodnych obiektów dziedzictwa kulturowego i uzyskania wielu informacji m.in. o ich budowie technicznej, np. o sposobie łączenia poszczególnych elementów, o stanie zachowania zabytku, a także o ewentualnych wewnętrznych uszkodzeniach mechanicznych. Promienie RTG, przenikając przez wielowarstwową materię obrazu, ujawniają jego strukturę. Na kliszy odwzorowane są wszystkie jego warstwy – podłoże, zaprawa, dawniejsze i nowsze malatury. Uwidaczniają się przemalowania, autorskie zmiany kompozycji oraz sposób nakładania farby przez malarza (ślady pociągnięć pędzla).
Projekt finansowany projekt był do tej pory z różnych źródeł, w tym w znacznym stopniu ze środków własnych.
Na ilustracji: Fragment prezentacji przygotowanej przez zespoły Muzeum Narodowego w Warszawie oraz Europejskiego Centrum Zdrowia Otwock na potrzeby referatu
From Autoradiography to Mixed Reality: Radiology in Service of the Cultural Hertitage Protection. Experiences of the National Museum in Warsaw, będącego częścią programu wydarzeń towarzyszących 65. międzynarodowej konferencji Atoms for Heritage zorganizowanej przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej (IAEA) we wrześniu 2021 r.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego, w ramach programu „Badanie polskich strat wojennych”
Koordynacja zadania: Marta Bienias (MNW) / Marcin Mondzelewski (MNW)
Główny wykonawca zadania (opracowanie zbiorów artystycznych PZS): Michał Przygoda (MNW)
Główny wykonawca zadania (opracowanie zbiorów numizmatycznych PZS): dr Tomasz Więcek
Nadzór merytoryczny zadnia w zakresie opracowania zbiorów numizmatycznych PZS: Andrzej Romanowski (MNW).
Zadanie było kontynuacją (drugim etapem) projektu rozpoczętego w 2017 roku, również realizowanego w ramach programu „Badanie Polskich Strat Wojennych”, którego dalekosiężnym celem jest pełne opracowanie dziejów Państwowych Zbiorów Sztuki (PZS) oraz oszacowanie ich pierwotnego i obecnie zachowanego zasobu. W pierwszym etapie projektu zrealizowano badania odrębnej i dużo mniejszej kolekcji wydzielonej z zasobów PZS - Działu im. Krosnowskich, liczącego ok. 1450 pozycji inwentarzowych. W drugim etapie przeprowadzona została weryfikacja zbiorów artystycznych (ok. 4800 pozycji) i części zbiorów numizmatycznych PZS (ok. 11 000 pozycji). Odtworzone zostały pełne wykazy obiektów własnych i depozytów z zasobów PZS, ze wskazaniem przedmiotów zachowanych oraz potencjalnych strat wojennych. Przedmiotem badań były obiekty artystyczne z tzw. Księgi Inwentarza Ogólnego PZS, prowadzonego równolegle do inwentarzy gmachów reprezentacyjnych Dyrekcji PZS, oraz zbiory numizmatyczne, tzw. zbiór ekwiwalentny z Ermitażu, przekazany Polsce w 1928 r. na mocy Układu Generalnego zawartego między Polską a Związkiem Radzieckim. W ramach zadania zdigitalizowana została również cała, zachowana w MNW, archiwalna dokumentacja ewidencyjna PZS, jak również zrewidowane i wypracowane zostały dobre praktyki oraz standardy prowadzenia badań proweniencyjnych nad zbiorami artystyczno-historycznymi, uzupełnione o metodologię badań z dziedziny numizmatyki.
Realizacja międzynarodowych warsztatów z konserwacji laki pn. Urushi Heritage – International Workshops on Japanese Lacquer Conservation (Part I)
Projekt dofinansowany ze środków Toshiba International Foundation
Okres realizacji projektu: 01.04 – 30.11.2026
Urushi Heritage – International Workshops on Japanese Lacquer Conservation to trzyletni program szkoleniowy poświęcony przekazywaniu tradycyjnych japońskich technik wytwarzania i konserwacji przedmiotów z laki urushi. Projekt będzie realizowany w latach 2026–2028 przez Matsumoto Tatsuya, rzemieślnika i eksperta z zakresu techniki konserwacji laki przy wsparciu tłumacza i pracowników Muzeum Narodowego w Warszawie, a jego program oferuje uczestnikom możliwość uczenia się bezpośrednio od depozytariusza niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Projekt zgromadzi grupę specjalistów z Polski i innych krajów europejskich, zajmujących się japońskimi wyrobami z laki.
Program warsztatów w 2026 roku (część I) obejmie część teoretyczną poświęconą opiece i konserwacji prewencyjnej przedmiotów wykonanych z laki, przeznaczoną dla opiekunów zbiorów, oraz część praktyczną, dla osób profesjonalnie zajmujących się konserwacją. Taka struktura pozwoli zarówno początkującym, jak i profesjonalistom czerpać korzyści z warsztatów, zapewniając jednocześnie solidne podstawy wiedzy.
Planowane na lata 2027-2028 warsztaty (część II i III) będą przeznaczone wyłącznie dla konserwatorów i dotyczyć będą metod konserwacji stosowanych w Japonii oraz technik zdobienia, takich jak maki-e, raden i chōshitsu lub innej, wybranej przez eksperta.
Program każdego roku będzie nawiązywać do poprzedniego, umożliwiając uczestnikom stopniowe pogłębianie wiedzy i rozwijanie umiejętności technicznych.
Łącząc szkolenia praktyczne z wiedzą kulturową, projekt buduje sieć profesjonalistów, którzy włączają japońskie metody konserwacji i estetykę do europejskiej konserwacji, wzmacniając więzi kulturowe między Japonią a Europą.
Patronat Honorowy Ambasady Japonii w Polsce
Project co-funded by the Toshiba International Foundation
Project implementation period: April 1 – November 30, 2026
Urushi Heritage – International Workshops on Japanese Lacquer Conservation is a three-year training program dedicated to transmitting traditional Japanese lacquer techniques. Conducted annually from 2026 to 2028 by Mr. Matsumoto Tatsuya, holder of the selected preservation technique “Lacquerware Conservation”, with the support of an interpreter and National Museum in Warsaw staff, the program offers participants an opportunity to learn directly from a bearer of intangible cultural heritage.
The project will bring together a core group of specialists from Poland and other European countries who work with Japanese lacquerware.
The 2026 workshop program (Part I) includes a theoretical section devoted to an introduction to preventive conservation and the care of lacquered objects, intended for non-conservators, and a practical section – hands-on training for conservators. This structure allows both beginners and professionals to benefit from the workshops, while providing a solid foundation of knowledge.
The workshops planned for 2027–2028 (Parts II and III) will be intended exclusively for conservators and will focus on advanced techniques such as maki-e, raden, and chōshitsu, or another technique selected by the expert.
Each year’s program builds on the previous one, allowing participants to gradually deepen their knowledge and develop their technical skills.
By combining practical training with cultural insight, the project builds a network of professionals who integrate Japanese aesthetics into European conservation, strengthening cultural ties between Japan and Europe.
Under the Honorary Patronage of the Embassy of Japan in Poland
Odkryj cyfrowe zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie i poznaj tysiące dzieł sztuki — od malarstwa i rzeźby po grafikę, fotografię oraz rzemiosło artystyczne. Przeglądaj obiekty, twórców i kolekcje, poznając ich historię dzięki szczegółowym opisom oraz wysokiej jakości reprodukcjom. Odwiedź stronę i zobacz bogactwo zbiorów MNW z dowolnego miejsca i o każdej porze.
