Popioły cz. I, reż. Andrzej Wajda / wykład Aleksandry Janiszewskiej

pokaz filmu Popioły cz. I i wykład Aleksandry Janiszewskiej w ramach cyklu projekcji i spotkań poświęconych malarskim inspiracjom w twórczości Andrzeja Wajdy

Kino MUZ / obowiązuje bilet na seans / liczba miejsc ograniczona

Karnety na cały cykl, uprawniające do bezpłatnego wstępu na wystawy stałe i czasowe w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz do udziału w dwóch oprowadzaniach z przewodnikiem, można nabyć w kasie MNW w cenie 180 zł.

Na pół godziny przed spotkaniem (o 16.30) w kasie MNW będzie można kupić wejściówki na pojedyncze spotkanie w cenie 18 zł. UWAGA: ich liczba będzie ograniczona.

Akademia Polskiego Filmu KINO MUZ – „Malarstwo w filmach Andrzeja Wajdy” to semestralny kurs składający się z projekcji filmów oraz wykładów o twórczości Andrzeja Wajdy. W programie jest 12 fabularnych filmów, które powstawały przez ponad pół wieku – od 1954 r. do 2009 r. – od „Pokolenia” do „Tataraku”, a także film dokumentalny w reżyserii Andrzeja Wajdy i Marka Brodzkiego „Andrzej Wajda. Muzeum wyobraźni. Inspiracje na temat roli malarstwa w twórczości reżysera”.

Tęskniłem, żeby być malarzem, bo wydawało mi się, że to jest moje przeznaczenie. – wspominał Andrzej Wajda – Trzy lata studiowałem w Akademii. Pod koniec trzeciego roku zdałem sobie sprawę, że nie mogę odnaleźć siebie i wtedy przypadkowo przeczytałem gdzieś w gazecie, jakimś tygodniku, że Szkoła Filmowa poszukuje studentów. No i wtedy zdecydowałem się porzucić Kraków i jechać do Łodzi.

Andrzej Wajda nie został malarzem, ale malarstwo w jego filmach jest obecne w formie cytatów i różnego rodzaju nawiązań. Inspirująca była dla niego twórczość m.in.: Andrzeja Wróblewskiego, Stanisława Wyspiańskiego, Jacka Malczewskiego, Artura Grottgera, Maksymiliana Gierymskiego, Jana Matejki, Edwarda Hoppera, Theodore’a Gericaulta, Francisca Goyi.

Wykładowcy APF Kino MUZ – zarówno filmoznawcy, jak i historycy sztuki – dokonają analizy filmów Andrzeja Wajdy pod kątem inspiracji i nawiązań malarskich, zestawiać będą kadry z obrazami i zastanawiać się, jak te cytaty malarskie wpływają na interpretację filmów.

Studenci, podczas dodatkowych wykładów poświęconych historii malarstwa połączonych z oprowadzaniem po galeriach stałych Muzeum Narodowego w Warszawie, będą oglądać obrazy ważnych dla Andrzeja Wajdy malarzy. Karnet na zajęcia uprawnia także do wstępu do Muzeum Narodowego przez cały czas trwania kursu. Na ostatnich zajęciach planowane jest spotkanie z Andrzejem Wajdą.

Zajęcia Akademia Polskiego Filmu KINO MUZ Malarstwo w filmach Andrzeja Wajdy są przedmiotem ogólnouniwersyteckim UW (4 punkty ECTS). Powstały z inicjatywy Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej i zostały zorganizowane przez Muzeum Narodowe w Warszawie i PISF.

25 marca zapraszamy na projekcję filmu „Popioły cz. I” i wykład dr Grażyny Bastek.

Bilety w cenie 18 zł dostępne w kasie MNW

Kino MUZ / obowiązuje bilet na seans / liczba miejsc ograniczona

więcej informacji nt. cyklu

-----

Popioły cz. I, reż. Andrzej Wajda, 1965, 103'

"Nie wybieram do ekranizacji Sienkiewicza, tylko Żeromskiego, bo nie interesuje mnie literatura zgody narodowej, literatura pogodzenia wszystkich ze wszystkimi" - mówił w wywiadzie Andrzej Wajda. I dodawał: "...naszymi bohaterami są ludzie młodzi, niedojrzali, ludzie takiego "niedojrzałego" kraju, jaki odziedziczyliśmy i po pierwszej wojnie, i po pierwszej niepodległości. Ten młodzieniec jest bohaterem i Ferdydurke i powstania warszawskiego. On jeszcze ciągle za nami idzie". Interpretować "Popioły" przez pryzmat "Ferdydurke"? Zamiar zaskakujący, lecz zarazem ciekawy. O ile jednak Gombrowiczowi młodość i niedojrzałość kojarzyły się głównie z duchową wolnością jednostki i negacją skostniałych form kultury, o tyle dla Wajdy oznaczały polityczną naiwność oraz heroiczną, lecz niemal bezrefleksyjną pogoń za marzeniem. W "Popiołach" jest nim narodowa niepodległość. Przenosząc epopeję Żeromskiego na ekran reżyser nie krył, że interesują go zwłaszcza sceny "absurdalne, a zarazem bohaterskie, jak wiele momentów w naszej historii". Taka optyka przywodzi na myśl wcześniejsze dokonania autora "Polowania na muchy", zwłaszcza "Kanał", "Popiół i diament" oraz "Lotną". Tam też byli bohaterowie, płacący młodym życiem za służbę sprawie przegranej. Tam również romantyczna legenda stykała się z brutalnym cynizmem rzeczywistości. Tam wreszcie padały natarczywe pytania o granice bohaterstwa, o skutki konfrontacji mitu z historią. "Popiołami" dopisał więc Wajda kolejny (i jeden z ostatnich) rozdział do księgi dokonań szkoły polskiej, której był współtwórcą. Jeszcze raz podjął temat dramatu Polaka i Polski, nie potrafiących poradzić sobie z własnymi dziejami. Cofając się do czasów napoleońskich, subiektywnie wskazał na genezę postawy, nazwanej później bohaterszczyzną. To bowiem właśnie wówczas Polacy, uwiedzeni marzeniem o niepodległości, po raz pierwszy porwali się z przysłowiową motyką na słońce. Dopiero potem przyszły następne rozczarowania - w 1830, 1863, 1939, 1944... Podobnie jak w wielu innych filmach Wajdy, także w "Popiołach" wizjonerska, malarska wyobraźnia artysty styka się z bliskim turpizmowi naturalizmem. "Otrzymaliśmy szerokoekranowy spektakl w wykonaniu estetyzującego "masochisty", który nawet konających żołnierzy umieszcza malowniczo nad brzegiem kanału, by cieszyć oko ich odbiciami w wodzie" - pisał jeden z krytyków. W "Popiołach" sporo jest przepięknie filmowanych, arcypolskich pejzaży oraz znakomitych sekwencji batalistycznych (np. bitwy pod Raszynem i Somosierrą). Mimo że zrealizowana na taśmie czarno-białej, epopeja Wajdy do dziś może imponować misternie wystudiowanymi scenami, raz poruszającymi symboliczną wymową (tabun galopujących, pozbawionych jeźdźców koni po somosierrskiej szarży), raz porażających okrucieństwem (dramat rumaka spadającego w przepaść). Głównymi bohaterami "Popiołów" mieli być "ludzie młodzi", zatem reżyser dał szansę debiutantom. Rafała Olbromskiego zagrał Daniel Olbrychski, a Krzysztofa Cedrę - Bogusław Kierc. Obaj byli wówczas studentami szkoły teatralnej. Księciem Gintułtem został niewiele starszy Piotr Wysocki, a Heleną Pola Raksa, licząca wówczas dwadzieścia cztery lata. Szczególnie trudna wydawała się rola Rafała, o którym znawcy twórczości Żeromskiego mawiają, że jest jedną z pomyłek psychologicznych mistrza. Olbromski bowiem stanowi zdumiewające połączenie pospolitego rębajły i wrażliwca, skłonnego do wielkich, nie tylko miłosnych uniesień. Wbrew obawom sceptyków, młodziutki Daniel Olbrychski zebrał pochlebne recenzje, podobnie zresztą, jak jego koledzy. Recenzentom podobali się zwłaszcza Bogusław Kierc, Beata Tyszkiewicz, Piotr Wysocki oraz występujący w epizodach Władysław Hańcza i Jan Świderski. Choć w roku premiery "Popiołów" część krytyków odtrąbiła już koniec szkoły polskiej, ekranizacja Wajdy rozpaliła namiętne spory i dyskusje, które trwały kilka miesięcy. Brali w nich udział nie tylko ludzie zawodowo związani z kinem, lecz także pisarze, historycy, publicyści, a nawet...lekarze.

Akcja filmu rozpoczyna się latem 1797 roku, w chwili, gdy podróżujący po Włoszech książę Gintułt spotyka obdartych polskich żołnierzy, śpiewających Mazurka Dąbrowskiego. Niebawem arystokrata wraca do ojczyzny. Los styka go tu z młodym szlachcicem Rafałem Olbromskim, który zostaje jego sekretarzem. Podróżując wraz z Gintułtem po kraju Rafał wchodzi w kręgi masonerii, nawiązuje tragiczny romans z żoną dostojnika loży, by wreszcie wspólnie z poznanym Krzysztofem Cedrą wstąpić do armii Napoleona. Rafał Olbromski i Krzysztof Cedro, wciąż znajdują się w zasięgu oddziaływania "wichrów wojny" - Rafał bierze udzial w bitwie pod Raszynem, Krzysztof walczy pod Saragossą. Pod Sandomierzem młody Olbromski spotyka księcia Gintułta. Ratuje mu życie, ale książę wkrótce ginie w pożarze dworu Olbromskich. Rafał zdejmuje mundur, poświęca się odbudowie rodowej posiadłości. Nadchodzi rok 1812. Krzysztof Cedro, wierny żołnierz Napoleona, uczestniczy w wyprawie na Rosję. Odwiedza Rafała i namawia go, by zaciągnął się w szeregi wojsk napoleońskich. Podczas zimowego odwrotu wielkiej armii spod Moskwy Cedro towarzyszy cesarzowi. Przy drodze, w śniegu, tkwi niewidomy Rafał Olbromski.

źródło[@]: www.filmpolski.pl , za[@]: APF KINO MUZ – „Malarstwo w filmach Andrzeja Wajdy”

-----

Na ilustracji: (po lewej) kadr z filmu Popioły, Fototeka FN; (po prawej) Francisco Goya, Okropności wojny.